Achter de foto
De Duitse V-Wapens ontdekt
|
Op het schiereiland Usedom werd in het diepste geheim aan de ontwikkeling van hun raketprogramma. Op de basis Peenemünde werkten honderden wetenschappers, technici en uiteindelijk even zovele dwangarbeiders aan de bouw van de Duitse "Vergeldingswapens" (Vergeltungswaffen), raketten, die we beter kennen als de V-1 'Vliegende Bom' en de ballistische raket V-2.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de Royal Air Force, de Britse Luchtmacht, nagenoeg het gehele grondgebied van Duitsland en Duits bezet gebied gefotografeerd. De duizenden luchtfoto's dienden niet alleen om informatie over militaire doelen te verkrijgen, maar o.a. ook als basisinformatie materiaal voor de Ordnance Survey, de Britse topografische dienst, voor het vervaardigen van topografische kaarten.
Deze foto werd op 19 januari 1943 door S/L J.R.H. Merifield en navigator P/O W.N. Whalley van No.540 Squadron in Mosquito PR.I W4059 gemaakt. Deze foto (negatief nr 2005) maakt deel uit van het rapport in AIR34/182 in The National Archives in Kew, Londen. Het rapport en de foto's zijn, behalve dit voorbeeld, nog niet gedigitaliseerd/digitaal beschikbaar gesteld.
Op 23 juni 1943 maakte een RAF Mosquito fotoverkenner van het No.540 Squadron, gevlogen door Flight Sergeant Ernest Percy Henry Peek en z'n navigator P/O James Henry Williams deze foto van (Testplatform VII) op Peenemünde. Eenmaal terug op de basis werd het belang van de foto snel duidelijk. Voor het eerst werd het bestaan van de V-2 raket op foto vastgelegd. Foto interpretator F/L André J.A. Kenny heeft ze op de foto gemarkeerd. Bij 'B' zijn twee raketten waar te nemen, bij 'C' een V-2 op een transportwagen. Voorts heeft hij bij 'A' twee posities van luchtafweergeschut op het dak van de hangar aangegeven. Vermoedelijk werden de raketten in deze hangar geassembleerd. IWM Photo C4782. Bron: Normandie 44, Philippe Bauduin en Eric Charon, p.24.
Uitsnede uit een pagina van het Operations Record Book van No.540 Squadron, waarin de verkenningsvlucht van Peek en Williams is opgetekend. Details van de vlucht: "Photorecce of STETTIN, SWINEMUNDE &c. Photos taken of RUGEN (Job 87/AM) PEENEMUNDE, SWINEMUNDE, GARZ USEDOM AIRFIELD, STETTIN, Job 300/152, STARGARD AIRFIELD and shipping." Document in The National Archives in AIR27/2007-17.
Onder: Kort na de verkenningsvlucht van Peek en Williams werd deze doelkaart van Peenemünde vervaardigd: Target No.: 3/AIR/389 EXPERIMENTAL ESTABLISHMENT PEENEMÜNDE Nr. GREIFSWALD Germany. Illustration 3/AIR/389/5. De foto van deze kaart werd op 31 mei 2014 gemaakt in het Historisches Technisches Museum in Peenemünde (VRS3335).
|
Een maquette in het museum van Peenemünde van Prüfstand VII binnen de ringvormige hoge wal met een V-2 raket op de lanceerinstallatie. (foto's boven (VRS3360 en hieronder VRS3362).
Boven: Een A-4 raket in het museum van Peenemünde, niet ver van de plaats waar het Duitse onderzoeksprogramma van de V-Wapens plaats vond (VRS3303). Hieronder: Replica van een Fi 103/FZG-76 V-1 Vliegende Bom en de A-4 (VRS3311).
De A-4 in lanceerpositie zoals deze in 1944 en begin 1945 vanaf diverse locaties in onder andere het Rijsterbos in Gaasterland op Antwerpen en Engeland werd afgevuurd (VRS3297). |
|
De tekening zelf is gedateerd in juni 1943 en werd in juli 1943 onder geselecteerde gebruikers ter beschikking gesteld.
Legenda
In de linkeronderhoek is later nog toegevoegd:
✛ light flak gun V ▲ 3-gun light flak position (unoccupied) V ☗ searchlight position (unoccupied) |
Deze foto werd door een Mosquito van No.540 Squadron gemaakt van het zuidelijke deel van het op de daar bovenstaande kaart gemarkeerde gebied 'E' (en idem op de geannoteerde luchtfoto, rechts).
Bron: IWM C3752. |
|
Het bijschrift bij deze IWM foto: "Aerial reconnaissance photograph of the Rocket Research Establishment at Peenemünde, Usedom Island, Germany, taken by a De Havilland Mosquito PR Mark IX of No. 540 Squadron RAF, using a Type F.52 (36") vertical camera. This view shows Test Stands VII, X, I and VIII at the northern corner of the Army Research Centre. Test Stand VII (left) was used for test-firing the V2 rocket, and three rockets on their trailers can be seen within the elliptical earthwork surrounding the launching pad." De opnamedatum wordt niet vermeld, maar is zeer waarschijnlijk 23 juni 1943. Peek en Williams maakten die vlucht echter in Mosquito PR.IV DZ473. IWM MH4731.
|
De datum van opname wordt niet in de IWM gegevens vermeld. Zeer waarschijnlijk is ook deze foto onderdeel uit de serie, die Peek en Williams op 23 juni 1943 maakten. IWM MH16157.
|
|
Hierboven: Peenemünde in juli 1944. De met een 'B' gemarkeerde objecten zijn V-2 raketten in lanceerpositie. De met een 'A' aangegeven objecten zijn transportwagens voor V-2 raketten. De objecten gemarkeerd met een 'C' zijn liggende V-2's. Bron: Normandie 44, Philippe Bauduin en Eric Charon, p.33.
Links: De gebouwen van het Versuchs Kommando Nord (VKN). Datum van opname, alsmede de maker van de foto is niet bekend.
Bron: IWM MH 16189. |
In de tabel zijn alle bekende fotoverkenningsvluchten met Peenemünde als (hoofd)doel opgenomen. Het betreft de periode tot aan Operation Hydra, de eerste grote Geallieerde luchtaanval, in de nacht van 17 op 18 augustus 1943.
In de laatste kolom is de referentie van een representatieve foto uit de collectie van Imperial War Museums, The National Archives of de weergegeven bron aangegeven. De betreffende foto is op de aangegeven datum gemaakt. Indien beschikbaar is een link naar de betreffende foto en informatie gemaakt.
In de laatste kolom is de referentie van een representatieve foto uit de collectie van Imperial War Museums, The National Archives of de weergegeven bron aangegeven. De betreffende foto is op de aangegeven datum gemaakt. Indien beschikbaar is een link naar de betreffende foto en informatie gemaakt.
datum |
opdracht/onderwerp |
eenheid |
vlieger(s) |
bijzonderheden |
foto |
15 mei 1942 |
- |
1PRU 1* |
F/L D.W. Steventon |
Spitfire PR.IV R7037 |
- |
19 januari 1943 |
Job 724 Berlijn |
540 Squadron |
S/L J.R.H. Merifield; P/O W.N. Whalley |
Mosquito PR.I W4059 |
TNA |
1 maart 1943 |
- |
1PRU 1* |
? |
? |
- |
22 april 1943 |
Job 975/CIU Stettin |
540 Squadron |
P/O W.J. White; Sgt R.C. Prescott |
Mosquito PR.IV DZ473 |
- |
14 mei 1943 |
- |
PRU 1* |
S/L G.E. Hughes |
Spitfire |
- |
2 juni 1943 |
? |
? |
? |
? |
- |
12 juni 1943 |
Job 64/AM Greifswalder Eiland |
540 Squadron |
F/L R.A. Lenton; Sgt R.S. Haney |
Mosquito PR.IV DZ419 |
- |
23 juni 1943 |
Job 87/AM en Job 300/152 |
540 Squadron |
F/Sgt E.P.H. Peek; F/Sgt J. Williams 2* |
Mosquito PR.IV DZ473 |
|
27 juni 1943 |
? |
PRU ? 1* |
? |
? |
- |
22 juli 1943 |
Jobs 158/AM, 168/AM 1, 2 Peenemünde |
540 Squadron |
F/O P.J. Hugo; F/O M.L.H. Rose |
Mosquito PR.VIII DZ404 |
- |
26 juli 1943 |
Job 168; AM 1 en 2 Stettin |
540 Squadron |
S/L G.E. Hughes; P/O J.R. Chubb |
Mosquito PR.VIII DZ404 |
- |
|
Berlijn was het oorspronkelijke doel van deze vlucht, maar vanwege (mogelijke) onderschepping door vijandelijke jagers, werden alternatieve doelen aangevlogen: Sylt, Aabenraa, vliegveld Peenemünde, Stralsund, Koge Nyborg en Odense.
TNA in AIR27/2007-8 voor januari 1943. |
|
|
Vluchtopdracht 64/AM voerde Mosquito PR.IV DZ419 naar het Greifswalder eiland, Peenemuunde en omgeving, Saßnitz, de Møn-Sjaelland brug, het vliegveld van Avnø (hier als AGNO gespeld) en Odense. TNA in AIR27/2007-17 voor juni 1943.
|
|
|
Doel van de vlucht van Flying Officers Hugo en Rose op 22 juli 1943 was Peenemünde. Daarnaastwerden ook andere doelen gefotografeerd: Korser (wellicht Korsør op Sjaelland), de vliegvelden van Greifswald en Peenemünde, Bug auf Rügen S.P.B. (watervliegtuig basis) en het nabijgelegen vliegveld Bug Wittow. TNA in AIR27/2007-20 voor juli 1943.
|
|
|
Op 26 juli 1943 vormde het complex van Peenemünde, met o.a. Stettin en Swinemünde opnieuw het doelwit van een Mosquito fotoverkenner. TNA in AIR27/2007-20 voor juli 1943.
|
|
1* Op 18 oktober 1942 werd No.1 PRU ontbonden en werden de 5 flights van de eenheid omgevormd tot 5 aparte squadrons: No. 540, 541, 542, 543 en 544 Squadrons.
2* In de namiddag van 24 september 1943 verongelukte Mosquito PR.IX LR405 van No.540 Squadron. Het vliegtuig was om 14.00 uur vanaf RAF Benson opgestegen voor een foto- en weersverkenningboven bezet Europa. Op de terugweg werd de Mosquito onderschept door een Duitse jager van de 4./Jagdgeschwader 1 van de basis Rheine. Om 18.12 uur tortte de Mosquito neer nabij de Kamperzeedijk bij Genemuiden. Beide inzittenden, F/Sgt Ernest Percy Henry Peek en zijn navigator P/O James Henry Williams kwamen daarbij om het leven. Zij werden begraven op de Algemene Begraafplaats Zwollerkerspel (Voorst).
Operation Hydra - 17/18 augustus 1943
In de nacht van 17 op 18 augustus 1943 voerde de RAF haar eerste grote aanval uit op Peenemünde, gericht op de ontwikkelings-, test- en productiefaciliteiten van de A-4 ballistische raketten (later bekend geworden als de V-2) en de Fi 103/FZG-76 (V-1 Vliegende Bom).
|
Rechts: Deze foto werd in die nacht door een Halifax bommenwerper van No. 102 Squadron gemaakt. Bommen komen tussen gebouwen aan de noordkant van de woonwijk Karlshagen (midden en linksonder) tot ontploffing. Rechtsonder is een deel van de V2-raketfabriek in Peenemünde-Zuid te zien. Bron: IWM Photo C3747.
Onder: Verticale foto genomen door een Mosquito fotoverkenner van No.540 Squadron, na Operatie Hydra. De datum is niet bekend. Op de foto is het zwaar beschadigde dwangarbeiderskamp Trassenheide te zien, 3 kilometer ten zuiden van Karlshagen, waar als gevolg van de bomaanval veel buitenlandse arbeiders omkwamen. Bron: IWM Photo C3750.
|
|
Opname van Prüfstand VII, gemaakt op 23 juni 1953 door F/Sgt Peek en P/O Williams in een Mosquito PR.IV van No.540 Squadron. Bron: IWM C4782
|
Deze opname uit september 1944, gemaakt door No.106 (PR) Group toont de nagenoeg verwoeste Prüfstand VII. De met een 'A' gemarkeerde posities geven twee lichte Flakopstellingen op het dak van de montagehal weer. Bron: IWM C4783.
|
Amerikaanse bommen op Peenemünde
|
"Aerial attack on Robot Bomb Fuel Plant", staat er boven deze foto van B-17G Vliegend Fort 42-107039 SC-M 'Ice Cold Katy' de 401 Bomb Group. Het vliegtuig behoort tot het 612 Bomb Squadron, 401 Bomb Group. Deze groep was sinds begin november 1943 gestationeerd op Station 128 Deenethorpe. Op 26 November werd de eerste operationele bombardementsvlucht door deze groep gemaakt. Het doel was toen het havengebied van Bremen. Deze foto toont 'Ice Cold Katy' boven Peenemünde tijdens de bombardementsvlucht op 25 augustus 1944 (Mission 133). De B-17 werd op deze dag gevlogen door 1st Lt. Louis H. Ludeman. Een gedetailleerde beschrijving van deze Amerikaanse luchtaanval is te vinden op de website van de 401 BG.
Foto: NARA Ref: 342-FH-3A22236-53553AC.
|
|
Hieronder: Op de foto links is het bij benadering zelfde gebied weergegeven als op de foto rechts, die op 2 september 1944 werd vrijgegeven. De B-17 komt vanuit het oosten aanvliegen, met schuin rechts voor het vliegtuig de cirkelvormige installatie van Prüfstand XI. Onder het linker stabilo de gebouwen van het Versuchs Kommando Nord.
Bron: Google Earth, opnamedatum opgegeven als 1 januari 2009.
|
Foto: NARA Ref: 342-FH-3A22236-53553AC.
|
Bronnen en media
|
V-Weapons - BBC History
Hitler's Flying Bombs - BBC
|
|
Titelfoto: Peenemünde na een Geallieerd bombardement.